ترانزیت ریلی نفت خام قابل انجام است؛ اما از نظر اقتصادی توجیه ندارد

محسن پورسیدآقایی، مدیرعامل اسبق راه‌آهن در ‌گفتگو با بازار ۳۶۰، با تشریح وضعیت هزینه و مزیت‌های حمل‌ونقل ریلی در مقایسه با حمل‌ونقل دریایی، گفت: واقعیت این است که هزینه ترانزیت ریلی قابل مقایسه با هزینه‌های دریایی نیست و مسیرهای دریایی همواره از نظر هزینه‌ای بسیار ارزان‌تر هستند.

وی افزود: در همه دنیا همین الگو حاکم است؛ با توجه به فناوری‌های جدید در صنعت کشتیرانی و حجم بالای بار قابل جابه‌جایی توسط کشتی‌ها، به‌طور طبیعی قیمت حمل دریایی همیشه پایین‌تر از سایر شیوه‌ها از جمله حمل‌ونقل ریلی است و به همین دلیل راه‌آهن هیچ‌وقت نمی‌تواند رقیب مستقیم یا جایگزین حمل دریایی باشد.

پورسیدآقایی بیان کرد: راه‌آهن تنها در برخی حوزه‌ها می‌تواند نقش رقابتی داشته باشد؛ به‌ویژه در کالاهایی که زمان در آن‌ها اهمیت بالایی دارد و محموله از ارزش بالایی برخوردار است. به‌عنوان مثال اگر حمل یک محموله با کشتی حدود ۴۵ روز تا دو ماه زمان ببرد، همان مسیر از طریق ریل می‌تواند در کمتر از حدود ۲۵ روز انجام شود.

وی ادامه داد: در چنین شرایطی اگر کالا ارزش زمانی بالایی داشته باشد، صاحب کالا حاضر است هزینه بیشتری برای حمل ریلی پرداخت کند تا حداقل یک ماه در زمان صرفه‌جویی شود، اما برای کالاهای معمولی که حساسیت زمانی ندارند، طبیعتاً حمل دریایی گزینه مناسب‌تر است؛ در شرایط عادی، مسیر دریایی همواره انتخاب بهتر و اقتصادی‌تر است. اما اگر اختلالاتی در مسیرهای دریایی ایجاد شود، مانند شرایطی که در تجارت برخی کشورها یا مسیرهای بین‌المللی رخ می‌دهد، بخشی از بار به سمت ریل منتقل می‌شود.

ظرفیت ریلی ایران برای ترانزیت حتی روزانه چند قطار از چین هم پاسخگوست

رئیس هیئت مدیره مپنا با اشاره به وضعیت ترانزیت ریلی چین گفت: پیش از برخی اختلالات در مسیرهای دریایی، از چین به ایران ماهانه یک قطار فعال بود، اما اکنون این رقم به چند قطار در هفته افزایش یافته است. در حال حاضر از نظر ظرفیت ریلی در ایران و حتی در مسیر کشورهای همسایه مانند قزاقستان، مشکلی وجود ندارد و اگر حتی روزانه دو تا سه قطار از چین وارد شبکه ریلی شود، باز هم از نظر زیرساختی با محدودیت جدی مواجه نیستیم.

پورسیدآقایی تاکید کرد: در شرایط فعلی اگر اختلالات مسیرهای دریایی برطرف شود، طبیعی است که بخش عمده کانتینرها دوباره از طریق دریا جابه‌جا خواهند شد، زیرا مزیت اصلی همچنان با حمل‌ونقل دریایی است.

وی همچنین درباره ترانزیت نفتی از طریق ریل یادآور شد: امکان همکاری و مراوده با کشورهای همسایه در حوزه ترانزیت نفتی از طریق ریل وجود دارد و از نظر فنی مانعی وجود ندارد؛ در داخل کشور نیز ظرفیت تولید واگن وجود دارد و در صورت نیاز، امکان افزایش ناوگان ریلی فراهم است، هرچند در صورت افزایش شدید ترانزیت، طبیعتاً نیاز به توسعه واگن‌ها خواهد بود.

مدیرعامل اسبق راه‌آهن تصریح کرد: با این حال باید توجه داشت که جابه‌جایی نفت خام از طریق ریل معمول و اقتصادی نیست، زیرا حجم حمل نفت خام در کشتی‌ها بسیار بالاست و به‌عنوان مثال یک کشتی نفتکش بین یک تا دو میلیون بشکه نفت را حمل می‌کند؛ بنابراین با قطار نمی‌توان چنین حجمی را جابه‌جا کرد و از نظر مقیاس، ریل حتی قابل مقایسه با یک کشتی نیز نیست.

وی در پایان خاطرنشان کرد: از نظر فنی امکان حمل وجود دارد، اما از نظر اقتصادی و عملیاتی صرفه ندارد و بیشتر برای فرآورده‌های نفتی از حمل‌ونقل ریلی استفاده می‌شود؛ در حال حاضر نیز ترانزیت فرآورده‌های نفتی از طریق واگن‌های ریلی در مرزهای مختلف از جمله مرز عراق، ترکمنستان و افغانستان در حال انجام است و این روند همچنان ادامه دارد.