امنیت اقتصادی؛ مأموریت جدید مناطق آزاد ایران پس از جنگ ۵۰ روز

کمال ابراهیمی کاوری، کارشناس ارشد مناطق آزاد تجاری در گفتگو با بازار ۳۶۰، با اشاره به پیامدهای جنگ ۵۰ روزه اخیر اظهار کرد: جنگ ۵۰ روزه اخیر و پیامدهای آن صرفاً یک رویداد نظامی یا امنیتی نبود، بلکه آزمونی بزرگ برای ساختارهای اقتصادی کشور نیز محسوب می‌شد.

وی افزود: در چنین شرایطی بسیاری از مفاهیم اقتصادی نیازمند بازتعریف هستند و مناطق آزاد تجاری نیز از این قاعده مستثنی نیستند. اگر در گذشته مأموریت اصلی مناطق آزاد بر جذب سرمایه‌گذاری، توسعه تجارت و افزایش صادرات متمرکز بود، امروز در ایران پسا جنگ، مفهوم جدیدی به نام «امنیت اقتصادی» به مهم‌ترین مأموریت این مناطق افزوده شده است.

این کارشناس ارشد مناطق آزاد تجاری بیان کرد: تحولات اخیر نشان داد که در دنیای پرتنش و غیرقابل پیش‌بینی امروز، کشورهایی موفق‌تر خواهند بود که بتوانند زنجیره‌های تأمین، مسیرهای تجاری و زیرساخت‌های لجستیکی خود را در برابر شوک‌های سیاسی و امنیتی مقاوم کنند.

وی یادآور شد: در این میان، مناطق آزاد می‌توانند به عنوان خطوط مقدم تاب‌آوری اقتصادی کشور ایفای نقش کنند. موقعیت جغرافیایی بسیاری از مناطق آزاد ایران در کنار آب‌های بین‌المللی، مرزهای زمینی و کریدورهای ترانزیتی، ظرفیتی کم‌نظیر برای تقویت امنیت اقتصادی ملی ایجاد کرده است.

ابراهیمی کاوری تصریح کرد: امروز بیش از هر زمان دیگری ضرورت دارد مناطق آزاد از رویکرد سنتی مبتنی بر معافیت‌های گمرکی و مالیاتی فاصله گرفته و به مراکز تولید صادرات‌محور، هاب‌های لجستیکی و پایگاه‌های جذب سرمایه‌گذاری منطقه‌ای تبدیل شوند.

وی ادامه داد: در شرایطی که رقابت اقتصادی در منطقه خلیج فارس وارد مرحله جدیدی شده است، صرف برخورداری از مزیت‌های قانونی دیگر کافی نیست. آنچه اهمیت دارد، ایجاد زیرساخت‌های مدرن، تسهیل تجارت، توسعه بنادر، اتصال به شبکه‌های ریلی و ارتقای خدمات لجستیکی است.

این کارشناس ارشد مناطق آزاد تجاری با اشاره به رقابت فزاینده منطقه‌ای اظهار کرد: ایران در سال‌های آینده با رقابت فزاینده‌ای از سوی بنادر و مناطق آزاد کشورهای همسایه روبه‌رو خواهد بود. توسعه سریع زیرساخت‌های بندری و لجستیکی در کشورهای منطقه نشان می‌دهد که زمان تصمیم‌گیری‌های تدریجی به پایان رسیده است.

وی گفت: مناطق آزاد ایران باید به مراکز پشتیبان صادرات، ترانزیت و تجارت منطقه‌ای تبدیل شوند و نقش فعال‌تری در اتصال اقتصاد کشور به بازارهای جهانی ایفا کنند.

ابراهیمی کاوری بیان کرد: از سوی دیگر، جنگ اخیر اهمیت خودکفایی نسبی در برخی زنجیره‌های تأمین راهبردی را نیز آشکار ساخت. مناطق آزاد می‌توانند به کانون استقرار صنایع صادراتی، صنایع دانش‌بنیان، صنایع دریامحور و واحدهای تولیدی با فناوری پیشرفته تبدیل شوند.

وی افزود: چنین رویکردی علاوه بر افزایش ارزآوری، موجب کاهش آسیب‌پذیری اقتصاد کشور در برابر تحریم‌ها و تنش‌های بین‌المللی خواهد شد.

این کارشناس ارشد مناطق آزاد تجاری با اشاره به ظرفیت‌های منطقه آزاد اروند گفت: مناطقی مانند منطقه آزاد اروند به واسطه همجواری با عراق، دسترسی به آبراه اروندرود، نزدیکی به بازارهای عربی و قرارگیری در مسیر کریدورهای بین‌المللی، می‌توانند به الگوی جدیدی از مناطق آزاد نسل سوم تبدیل شوند.

وی عنوان کرد: این مناطق نباید صرفاً بر تجارت متمرکز باشند، بلکه باید پیوندی مؤثر میان امنیت، تولید، صادرات و دیپلماسی اقتصادی ایجاد کنند.

ابراهیمی کاوری تأکید کرد: واقعیت آن است که ایران پسا جنگ به مناطق آزادی نیاز دارد که کمتر به برگزاری همایش‌ها، امضای تفاهم‌نامه‌های تشریفاتی و فعالیت‌های نمادین مشغول باشند و بیشتر بر خلق ارزش افزوده، جذب سرمایه، توسعه زیرساخت و افزایش سهم کشور از تجارت منطقه‌ای تمرکز کنند.

وی ادامه داد: امروز معیار موفقیت مناطق آزاد نه تعداد جلسات و بازدیدها، بلکه میزان ارزآوری، اشتغال‌آفرینی، جذب سرمایه و تقویت تاب‌آوری اقتصادی کشور است.

این کارشناس ارشد مناطق آزاد تجاری یادآور شد: شاید مهم‌ترین درس جنگ ۵۰ روزه برای مناطق آزاد این باشد که دوران مدیریت روزمره و برنامه‌های کوتاه‌مدت به پایان رسیده است.

وی در پایان خاطرنشان کرد: آینده متعلق به مناطقی خواهد بود که بتوانند نقش خود را در معادلات جدید ژئوپلیتیکی و ژئواکونومیکی منطقه بازتعریف کنند. در این چارچوب، مأموریت جدید مناطق آزاد ایران نه صرفاً توسعه تجارت، بلکه تبدیل شدن به سنگرهای پیشرفته امنیت اقتصادی و موتورهای رشد پایدار اقتصاد ملی خواهد بود.