جنگ در آستانه‌ی تغییر معادله؛ از نبرد موشک‌ها تا نبرد اراده‌ها
گروه: سایر | کد خبر: ۶۹۷۷۲ | تاریخ: ۲ مرداد ۱۴۰۵ - ۱۸:۵۵
به گزارش بازار ۳۶۰، سعید شهرابی فراهانی، تحلیل‌گر مسائل راهبردی، امنیتی، روابط بین‌الملل و حوزه امنیت ملی در یادداشتی نوشت: جنگ‌ها پیش از آنکه در میدان نبرد پیروز یا شکست بخورند، در اتاق‌های فرماندهی، در محاسبات راهبردی و در ارزیابی اراده طرفین تعیین تکلیف می‌شوند. آنچه در روزهای اخیر در محور تقابل ایران و جبهه مقابل مشاهده می‌شود، صرفاً مجموعه‌ای از عملیات‌های پراکنده نیست؛ بلکه نشانه‌هایی از ورود یک رویارویی پیچیده به مرحله‌ای جدید است؛ مرحله‌ای که در آن «توان ضربه زدن»، «توان تحمل ضربه» و «توان مدیریت بحران» سه مؤلفه اصلی قدرت محسوب می‌شوند.
در چنین نبردهایی، بازیگر موفق الزاماً کسی نیست که بیشترین حجم آتش را تولید کند؛ بلکه کسی است که بتواند چرخه تصمیم‌گیری، اطلاعات، فرماندهی و پشتیبانی دشمن را مختل کند. بر همین اساس، هرگونه ارزیابی از عملکرد ایران باید در چارچوب یک راهبرد چندلایه مورد بررسی قرار گیرد؛ راهبردی که هدف آن تنها وارد کردن خسارت فیزیکی نیست، بلکه تغییر محاسبات طرف مقابل است.
مرحله‌بندی عملیات؛ نشانه‌ی طراحی راهبردی
یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های نبردهای مدرن، مرحله‌بندی عملیات است. در جنگ‌های پیچیده، شتاب‌زدگی می‌تواند هزینه‌های سنگینی ایجاد کند. بنابراین، بازیگران حرفه‌ای معمولاً ابتدا به دنبال شناخت میدان، جمع‌آوری داده‌های اطلاعاتی، شناسایی نقاط ضعف و ارزیابی واکنش دشمن می‌روند. از این منظر، کاهش یا افزایش مقطعی شدت عملیات‌ها را نباید صرفاً به‌عنوان نشانه ضعف یا قدرت تفسیر کرد. جنگ مدرن، نبردی پویا و مبتنی بر چرخه «ارزیابی، اصلاح، اقدام و بازآرایی» است. بر اساس این نگاه، هر مرحله از عملیات می‌تواند مقدمه‌ای برای مرحله بعدی باشد؛ مرحله‌ای که در آن، تمرکز از آزمون توانمندی‌ها به بهره‌برداری از نقاط آسیب‌پذیر منتقل می‌شود.
نبرد واقعی؛ نبرد علیه شبکه جنگی دشمن
در قرن بیست‌ویکم، جنگ دیگر صرفاً برخورد مستقیم نیروهای نظامی نیست. ساختار جنگی کشورها به شبکه‌ای از سامانه‌های فرماندهی، ارتباطات، اطلاعات، پدافند، لجستیک و انرژی وابسته است. بنابراین، در یک رویارویی گسترده، هدف قرار دادن «ماشین جنگی» به معنای هدف قرار دادن زنجیره‌ای است که قدرت نظامی را تولید و حفظ می‌کند.
این زنجیره شامل دو بخش اصلی است:
نخست؛ ظرفیت تهاجمی دشمن: توان شلیک، انتقال نیرو، پشتیبانی هوایی و دریایی و قابلیت اجرای عملیات در عمق.دوم؛ چشم و گوش میدان نبرد: رادارها، سامانه‌های شنود، شبکه‌های اطلاعاتی و زیرساخت‌های فرماندهی. هرچه این شبکه‌ها بیشتر تحت فشار قرار گیرند، توان تصمیم‌گیری دشمن کاهش یافته و هزینه ادامه عملیات افزایش پیدا می‌کند.
جنگ ادراک‌ها؛ میدان پنهان رویارویی
یکی از مهم‌ترین ابعاد جنگ‌های جدید، نبرد ادراکی است. در این میدان، طرفین تلاش می‌کنند تصویر خود از قدرت، ابتکار عمل و کنترل شرایط را به افکار عمومی، متحدان و حتی طرف مقابل منتقل کنند. قدرت نظامی بدون قدرت روایت‌سازی، بخشی از اثرگذاری خود را از دست می‌دهد. به همین دلیل، عملیات‌های نظامی امروز همزمان دو هدف دارند:
نخست، اثرگذاری در میدان واقعی؛ دوم، اثرگذاری بر محاسبات سیاسی و روانی. در این چارچوب، استفاده از تاکتیک‌هایی مانند فریب، عملیات چندلایه، حملات ترکیبی و ایجاد ابهام در تصمیم‌گیری دشمن، بخشی از منطق جنگ مدرن محسوب می‌شود.
خلیج فارس؛ نقطه اتصال امنیت نظامی و اقتصاد جهانی
اهمیت منطقه خلیج فارس صرفاً به دلیل موقعیت جغرافیایی آن نیست؛ بلکه به دلیل پیوند مستقیم امنیت منطقه‌ای با اقتصاد جهانی است. هرگونه ناامنی در مسیرهای انرژی، حمل‌ونقل دریایی و زیرساخت‌های حیاتی، پیامدهایی فراتر از میدان نبرد دارد و می‌تواند بر بازارهای جهانی، هزینه‌های انرژی و تصمیمات سیاسی قدرت‌های بزرگ تأثیر بگذارد. به همین دلیل، کنترل یا ایجاد تهدید در این منطقه، بخشی از نبرد بزرگ‌تر برای مدیریت هزینه‌های راهبردی طرف مقابل است.
آمریکا و چالش جنگ فرسایشی
یکی از دشوارترین سناریوها برای قدرت‌های بزرگ، ورود به جنگ‌هایی است که در آن برتری فناوری به‌تنهایی تضمین‌کننده پیروزی نیست. ایالات متحده از پیشرفته‌ترین ظرفیت‌های نظامی جهان برخوردار است، اما تجربه جنگ‌های طولانی در مناطق مختلف نشان داده است که فناوری نظامی زمانی مؤثر است که با شرایط سیاسی، اقتصادی و اجتماعی میدان هماهنگ باشد. در مقابل، بازیگران منطقه‌ای تلاش می‌کنند با استفاده از عمق جغرافیایی، هزینه‌های نامتقارن و ترکیب ابزارهای مختلف، معادله قدرت را پیچیده‌تر کنند.
جمع‌بندی؛ عبور از جنگ محدود به رقابت اراده‌ها
آنچه در این مرحله اهمیت دارد، صرفاً تعداد حملات یا میزان خسارت نیست؛ بلکه مسئله اصلی، توانایی هر طرف برای حفظ ابتکار عمل، مدیریت بحران و تحمیل هزینه راهبردی به طرف مقابل است. جنگ‌های بزرگ معمولاً زمان ی تغییر مسیر می‌دهند که یکی از طرفین احساس کند ادامه مسیر موجود، هزینه‌ای بیشتر از دستاورد احتمالی دارد. در چنین شرایطی، نبرد اصلی نه فقط در آسمان و دریا، بلکه در سطح اراده‌ها، محاسبات سیاسی و آینده نظم امنیتی منطقه شکل می‌گیرد.
اگر این تقابل وارد مرحله‌ای تازه شده باشد، ویژگی اصلی آن احتمالاً افزایش پیچیدگی، گسترش دامنه اثرگذاری و حرکت از «ضربه متقابل» به سمت «مهندسی میدان» خواهد بود؛ جایی که پیروز نهایی کسی است که بتواند آینده نبرد را پیش از وقوع آن طراحی کند.
بیوگرافی جامع سردار دکتر سعید شهرابی فراهانی:
سردار دکتر سعید شهرابی فراهانی از چهره‌های فعال و شناخته‌شده در عرصه‌های امنیتی، راهبردی، رسانه‌ای و مطالعات ژئوپلیتیک غرب آسیا به‌شمار می‌رود که طی دو دهه اخیر در حوزه‌های جنگ شناختی، امنیت منطقه‌ای، تحلیل‌های بین‌المللی و جبهه مقاومت حضور مستمر داشته است. نام او در سال‌های اخیر بیش از گذشته در رسانه‌ها، محافل تحلیلی و برخی اندیشکده‌های منطقه‌ای و بین‌المللی مطرح شده و از وی به‌عنوان یکی از نظریه‌پردازان حوزه نبرد ادراکی و جنگ ترکیبی در منطقه غرب آسیا یاد می‌شود.
وی در ۳۱ خرداد ۱۳۵۸ در تهران متولد شد و اصالت خانوادگی او به منطقه تاریخی فراهان بازمی‌گردد. او در خانواده‌ای مذهبی و انقلابی رشد یافت و همین فضای تربیتی، زمینه‌ساز شکل‌گیری روحیه آرمان‌گرایی، دغدغه‌مندی سیاسی و نگاه تمدنی وی نسبت به مسائل جهان اسلام شد. برخی منابع از دوران نوجوانی او به‌عنوان دوره‌ای یاد می‌کنند که علاقه‌مندی به مباحث سیاسی، فرهنگی و انقلابی در شخصیتش تثبیت شد.
سردار شهرابی فراهانی تحصیلات دانشگاهی خود را در رشته مدیریت ادامه داد و موفق به اخذ مدارک MBA مدیریت اجرایی، DBA مدیریت بازرگانی و دکترای مدیریت راهبردی و امنیتی شد. حوزه تخصصی مطالعات وی عمدتاً بر امنیت ملی، مدیریت بحران، جنگ شناختی، عملیات روانی، آینده‌پژوهی راهبردی و جنگ نرم متمرکز بوده است. در بسیاری از تحلیل‌های او، تلفیق نگاه مدیریتی، امنیتی و تمدنی به تحولات منطقه‌ای و بین‌المللی مشهود است.
بر اساس گزارش‌های منتشرشده، وی از سال ۱۳۸۲ به‌صورت رسمی وارد سپاه پاسداران انقلاب اسلامی شد و در ساختارهای اطلاعاتی، امنیتی و راهبردی فعالیت خود را آغاز کرد. در برخی گزارش‌ها آمده است که او در حوزه‌های اطلاعات سپاه، جنگ نرم، عملیات سایبری و قرارگاه‌های ترکیبی امنیتی-رسانه‌ای نقش‌آفرینی داشته است. همچنین از وی به‌عنوان فردی فعال در حوزه طراحی الگوهای جنگ شناختی و مقابله با تهدیدات ترکیبی نام برده شده است.
نام سردار شهرابی فراهانی طی سال‌های اخیر بیشتر با مفهوم «نبرد شناختی» و «جنگ ادراکی» پیوند خورده است. او معتقد است که جهان وارد مرحله‌ای از جنگ‌های نوین شده که در آن، رسانه، افکار عمومی، شبکه‌های اجتماعی و عملیات روانی، جایگاه تعیین‌کننده‌ای در معادلات قدرت جهانی دارند. به اعتقاد وی، جنگ آینده بیش از آنکه در میدان‌های نظامی کلاسیک رقم بخورد، در میدان ذهن‌ها، روایت‌ها و مهندسی ادراک ملت‌ها شکل خواهد گرفت. همین نگاه موجب شده که بخش مهمی از فعالیت‌های رسانه‌ای و تحلیلی او بر موضوعاتی همچون جنگ ترکیبی، امنیت شناختی، مدیریت افکار عمومی و مقابله با عملیات روانی متمرکز باشد.
از سال ۱۴۰۰ به بعد، حجم گسترده‌ای از تحلیل‌ها، یادداشت‌ها، مقالات و مواضع راهبردی سردار دکتر سعید شهرابی فراهانی در رسانه‌ها و شبکه‌های مختلف منتشر شده است. طبق گزارش برخی منابع، تعداد محورهای تحلیلی و تولیدات رسانه‌ای او از مرز ۲۵۰۰ محور عبور کرده است. این تحلیل‌ها موضوعات گسترده‌ای همچون تحولات فلسطین، جنگ غزه، آینده رژیم صهیونیستی، افول هژمونی آمریکا، نظم نوین جهانی، بریکس، محور مقاومت، جنگ اوکراین، تهدیدات سایبری، امنیت منطقه‌ای و آینده غرب آسیا را شامل می‌شود.
در برخی رسانه‌ها و گزارش‌های منطقه‌ای، از وی به‌عنوان «فرمانده جبهه شناختی مقاومت»، «معمار نبرد ادراکی» و «فرمانده ذهن‌ها و روایت‌ها» یاد شده است. تحلیلگران نزدیک به محور مقاومت، او را از چهره‌های فعال در طراحی مدل‌های نوین جنگ نرم و رسانه‌ای معرفی می‌کنند. همچنین برخی رسانه‌های خارجی و اندیشکده‌های غربی، در تحلیل‌های مرتبط با تحولات غرب آسیا، به نقش بازیگران حوزه جنگ شناختی و عملیات رسانه‌ای اشاره کرده‌اند و نام او در برخی از این گزارش‌ها مطرح شده است.
بر اساس گزارش‌های منتشرشده، شبکه‌هایی همچون Press TV، المیادین، RT و برخی محافل مطالعاتی منطقه‌ای، از او به‌عنوان چهره‌ای فعال در حوزه مقابله با جنگ ادراکی و عملیات روانی غرب یاد کرده‌اند. همچنین در برخی تحلیل‌های منتشرشده از سوی اندیشکده‌هایی نظیر RAND Corporation، Chatham House و Carnegie Endowment به موضوع گسترش جنگ شناختی در غرب آسیا و نقش بازیگران غیردولتی در نبردهای ادراکی اشاره شده است.
در حوزه علمی و پژوهشی نیز سردار شهرابی فراهانی از نویسندگان و تحلیلگران پرکار محسوب می‌شود.
گزارش‌ها نشان می‌دهد که وی طی سال‌های اخیر صدها مقاله و یادداشت تحلیلی در حوزه های امنیت ملی، سیاست بین‌الملل، مطالعات ضدصهیونیستی، جنگ شناختی و آینده‌پژوهی منتشر کرده است.
برخی منابع تعداد این مقالات را بیش از ۱۳۰۰، برخی بیش از ۱۸۰۰ و برخی دیگر بیش از ۲۰۰۰ مورد اعلام کرده‌اند و در تازه‌ترین برآوردها، تعداد محورهای تحلیلی وی بیش از ۲۵۰۰ عنوان ذکر شده است.
شوی علاوه بر فعالیت‌های تحلیلی و رسانه‌ای، در عرصه‌های بین‌المللی نیز حضور داشته است. بر اساس اطلاعات منتشرشده، او در برخی شوراها و کمیته‌های سیاست‌گذاری، روابط بین‌الملل و ساختارهای فرهنگی و ورزشی بین‌المللی عضویت داشته و در مجموعه‌هایی مرتبط با IMARO و TAFISA فعالیت کرده است.
سبک تحلیل‌های سردار شهرابی فراهانی ترکیبی از نگاه ژئوپلیتیکی، امنیتی، تمدنی و رسانه‌ای است. او معتقد است که جهان در حال عبور از نظم تک‌قطبی آمریکامحور به سمت نظمی چندقطبی است و تحولات غرب آسیا بخشی از این گذار تاریخی به‌شمار می‌رود. از نگاه وی، محور مقاومت صرفاً یک ائتلاف نظامی نیست، بلکه یک جریان تمدنی و هویتی در برابر پروژه سلطه جهانی محسوب می‌شود. این رویکرد در بخش مهمی از مواضع و سخنرانی‌های او دیده می‌شود.
همچنین در برخی گزارش‌های داخلی، از حضور او در نشست‌ها، همایش‌ها و مجامع تخصصی مرتبط با امنیت منطقه‌ای، جنگ شناختی، مقاومت اسلامی و آینده تحولات بین‌المللی یاد شده است. رسانه‌هایی مانند بازار ۳۶۰، نیز در برخی اخبار، به مسئولیت‌ها و فعالیت‌های اجرایی و فرهنگی مرتبط با او اشاره کرده‌اند.
امروز نام سردار دکتر سعید شهرابی فراهانی در میان فعالان حوزه مقاومت، جنگ شناختی و مطالعات ژئوپلیتیک غرب آسیا شناخته شده و بسیاری از تحلیل‌های او در رسانه‌ها، ها و شبکه‌های اجتماعی بازتاب پیدا می‌کند. استمرار فعالیت‌های رسانه‌ای، حجم بالای تولید محتوای تحلیلی، نگاه راهبردی و تمرکز بر نبرد ادراکی و تمدنی، از مهم‌ترین ویژگی‌های حرفه‌ای و فکری او به‌شمار می‌رود.
منابع داخلی و خارجی:
mehrnews.com
presstv.ir
almayadeen.net
arabic.rt.com
bbc.com
theguardian.com
rand.org
chathamhouse.org
carnegieendowment.org
inss.org.il
imaro.org
هیچ دیدگاهی درج نشده - اولین نفر باشید