اکونومیست: بیتکوین چرا یخ زد؟

بازار ۳۶۰،؛ گروه اقتصاد _ علی فروزان فر؛ بازارهای مالی همیشه به اعداد و نمودارها واکنش نشان نمی‌دهند؛ گاهی آنچه مسیر قیمت‌ها را تعیین می‌کند، «احساس» حاکم بر بازار است. امروز در حالی که برخی بازارهای جهانی هنوز گرم و پرتحرک‌اند، یک بازار بیش از همه زیر فشار سرما فرو رفته است؛ بازاری که روزگاری نماد شورش علیه سیستم، نوآوری و هیجان بی‌پایان بود. بازار ارزهای دیجیتال اکنون وارد سردترین زمستان خود شده؛ زمستانی که فقط حاصل افت قیمت نیست، بلکه نتیجه فروپاشی اعتماد، هیجان و روایت‌های جذاب گذشته است.

گزارش تازه اکونومیست نشان می‌دهد آنچه این روزها در بازار کریپتو جریان دارد، صرفاً یک اصلاح قیمتی یا چرخه‌ای معمول نیست، بلکه «انجماد روانی» عمیق‌تری است که بیش از ۲ تریلیون دلار از ارزش این بازار را بلعیده و سرمایه‌گذاران را با پرسش‌های بنیادین‌تری روبه‌رو کرده است.

سرمای بی‌سابقه در بازار؛ انجماد ۲ تریلیون دلاری

هفته‌هاست که بادهای سرد، سواحل شرقی آمریکا را در هم می‌کوبند و دمای هوا را به پایین‌ترین سطح طی چند دهه اخیر رسانده‌اند. اما به گفته اکونومیست، این سرما در برابر انجماد عمیقی که سرمایه‌گذاران، بازار ارزهای دیجیتال را به درون آن هل داده‌اند، هیچ است.

ارزش بیت‌کوین از ۱۲۴,۰۰۰ دلار در اوایل اکتبر به کمتر از ۷۰,۰۰۰ دلار در حال حاضر سقوط کرده و بیش از ۲ تریلیون دلار از ارزش کل بازار کریپتو دود شده است. هرچند این کلاس دارایی پیش‌ازاین نیز دچار سقوط شده بود، اما حامیان آن اکنون ناامیدتر از همیشه به نظر می‌رسند.

چرا این ناامیدی «عجیب» است؟

اکونومیست تحلیل می‌کند که از برخی جهات، شدت این ناامیدی معماگونه است. سقوط ۴۵ درصدی فعلی بیت‌کوین، به هیچ وجه عمیق‌ترین ریزش تاریخ آن نیست. برای مقایسه، این ارز دیجیتال پس از اوج‌گیری در اواخر سال ۲۰۲۱، سقوطی وحشتناک و ۷۷ درصدی را تجربه کرد.

همچنین بازگشت بازار در آن دوره حدود سه سال طول کشید تا سقف جدیدی ثبت شود، در حالی که «بازار خرسی» و نزولیِ امروز، هنوز عمرش به چهار ماه هم نرسیده است و ناامیدی‌ها بیش از حدِ معمول است.

طرفداران کریپتو غمگین‌اند، چون در این ضرر تنها مانده‌اند

اکونومیست در ادامه به تفاوت بزرگ این دوره با سال ۲۰۲۲ اشاره می‌کند. در سال ۲۰۲۲، سرمایه‌گذاران کریپتو حداقل این دلخوشی را داشتند که تنها نیستند؛ چرا که شاخص نزدک ۱۰۰ (ویژه شرکت‌های فناوری) نیز بیش از یک‌سوم ارزش خود را از دست داده بود و همه بازارها در حال ضرر دادن بودند.

اما امروز داستان متفاوت است. در حالی که بازار کریپتو در خون غلتیده، شاخص نزدک تنها کمتر از ۴ درصد با سقف تاریخی خود فاصله دارد. به تعبیر اکونومیست، طرفداران کریپتو غمگین‌اند، چون در این ضرر تنها مانده‌اند.

نقش اهرم‌ها و لیکوئید شدن‌های اجباری

اگرچه نیروهای پشت پرده این بازار همیشه مرموزند، اما مشخص است که «اهرم‌های مالی» و «فروش‌های اجباری» متهمان اصلی هستند.

آمارها نشان می‌دهد درست قبل از شروع ریزش در پایان سپتامبر، حجم وام‌های گرفته شده با وثیقه کریپتو به رکورد ۷۴ میلیارد دلار رسیده بود. این رقم طی یک سال دو برابر شده و حتی از اوج‌های سال ۲۰۲۱ هم فراتر رفته بود که نشان‌دهنده ریسک بسیار بالای معامله‌گران پیش از سقوط است.

روز واقعه: ۱۰ اکتبر و لیکوئید شدن ۱۹ میلیارد دلار

ریزش اصلی از تاریخ ۱۰ اکتبر کلید خورد. در این روز، حدود ۱۹ میلیارد دلار از معاملات اهرمی که وارد محدوده ضرر سنگین شده بودند، به سرعت توسط صرافی‌ها «لیکوئید» شدند. این موج فروش اجباری متوقف نشد و پس از آن نیز زنجیره‌ای پیوسته از پوزیشن‌های معاملاتی کوچک‌تر یکی پس از دیگری بسته شدند.

سقوط ۷۰ درصدی غول خریدار بیت‌کوین

همزمان با این بحران، وضعیت شرکت‌هایی که استراتژی خود را بر پایه انباشت بیت‌کوین بنا کرده بودند نیز وخیم شده است. اکونومیست به شرکتی با نام «استراتژی اینک» اشاره می‌کند که مدل کسب‌وکارش وام گرفتن و انتشار سهام برای خرید بیت‌کوین است. سهام این شرکت از ماه ژوئیه تاکنون نزدیک به ۷۰ درصد ریزش کرده که نشان‌دهنده عمق نگرانی سرمایه‌گذاران نسبت به پایداری این مدل در بازار خرسی است.

شمشیر دو لبه ETFها: از ناجی تا قاتل

برخی محصولات جدید که قرار بود ناجی بازار باشند، اکنون در حال تشدید رکود هستند. صندوق‌های قابل معامله در بورس (ETF) که در سال ۲۰۲۴ راه‌اندازی شدند، ابتدا با جذب سرمایه‌گذاران جدید باعث رونق شدند. صندوق IBIT (متعلق به بلک‌راک) حتی لقب سریع‌ترین رشد ETF تاریخ را گرفت و دارایی‌هایش تا اکتبر به ۱۰۰ میلیارد دلار رسید.

اما اکنون ورق برگشته و ETFها قیمت را پایین می‌کشند. طی ۸۰ روز گذشته، صندوق IBIT شاهد خروج ۳.۵ میلیارد دلار سرمایه بوده است که نخستین موج فروش طولانی‌مدت آن محسوب می‌شود و اکثر سرمایه‌گذاران آن در ضرر فرو رفته‌اند.

تیر خلاص: «حس و حال» بازار مرده است

نهایی‌ترین ضربه به بازار کریپتو، عاملی است که با عدد و رقم نمی‌توان سنجید: «حس و حال» (Vibe) بازار از دست رفته است.

اکونومیست استدلال می‌کند برای دارایی‌هایی که نه ارزش بنیادی دارند و نه سود تقسیمی تولید می‌کنند، تمام جذابیت در همان «هاله هیجان و هیاهو» خلاصه می‌شود و آن هاله جادویی که زمانی دور ارزهای دیجیتال حلقه زده بود، اکنون ناپدید شده است.

خداحافظی با «ضد فرهنگ» بودن

اکونومیست معتقد است کریپتو جذابیت اصلی خود را باخته است: «شورش‌گری». وقتی سیاستمداران رده‌بالای آمریکا (رییس جمهور و خانواده او) در این بازار سرمایه‌گذاری می‌کنند، دیگر نمی‌توان آن را نمادی برای مبارزه با سیستم دانست. چارلز هاسکینسون، از چهره‌های برجسته این صنعت، اعتراف تلخی دارد: وقتی بخشی از سیستم می‌شوی، سیستم کاری می‌کند که دیگر «باحال» نباشی.

بیت‌کوین: رانده از اینجا، مانده از آنجا

این «رسمی شدن» شاید برای استیبل‌کوین‌ها مفید باشد، اما بیت‌کوین را در موقعیتی متناقض قرار داده است. بیت‌کوین هیجانش را از دست داده تا «جدی» به نظر برسد، اما سرمایه‌گذاران جدی هنوز آن را نمی‌خواهند.

بر اساس نظرسنجی ماه سپتامبر «بانک آو آمریکا»، سرمایه‌گذاران حرفه‌ای همچنان از این بازار دوری می‌کنند. آمارها نشان می‌دهد که دارایی‌های دیجیتال تنها سهم ناچیز ۰.۴ درصدی در سبد سرمایه مدیران صندوق‌های بزرگ دارند.

در نتیجه زمستان کریپتو سرد است، نه فقط به خاطر ریزش قیمت‌ها، بلکه به این دلیل که این بازار همزمان هم «هیجان شورشی‌اش» را از دست داده و هم نتوانسته اعتماد «پول‌های هوشمند و نهادی» را جلب کند.

طلا چگونه داغ شد و بیت‌کوین چرا یخ زد

در همین حال، بانک‌های مرکزی برای محافظت از خود در برابر تورم، تهدیدات ژئوپلیتیک و ریسک تحریم‌ها، به خرید طلا روی آورده‌اند. دارایی‌های دیجیتالی که زمانی وعده می‌دادند جایگزینی برای پول‌های «فیات» (پول‌های کاغذی دولتی) باشند، حالا بیرون از گود و در سرما رها شده‌اند.

بانک مرکزی جمهوری چک سال گذشته اولین نهادی بود که خرید کریپتو را علنی کرد و به طرز تمسخرآمیزی مقدار آزمایشی و بسیار ناچیزی به ارزش تنها یک میلیون دلار بیت‌کوین را خریداری کرد. این بانک اعلام کرده است که هیچ برنامه‌ای برای خرید بیشتر ندارد.

جان‌سخت، اما منجمد؛ تا «حس‌وحال» برنگردد، خبری از بهار نیست

دارایی‌های دیجیتال ثابت کرده‌اند که بسیار جان‌سخت‌تر از تصورات بسیاری از ستون‌نویسان مالی هستند؛ نویسندگانی که همیشه مشتاق نوشتن «آگهی ترحیم» برای این بازار بوده‌اند. با وجود تجربه بازار خرسی (نزولی) پشت بازار خرسی، ارزهای دیجیتال همواره پیش‌بینی‌های مربوط به فروپاشی کامل را نقش بر آب کرده‌اند.

اما این «زمستان کریپتو» به دلیلی موجه، حسی به‌طور غیرعادی تلخ و گزنده دارد.

پیام نهایی اکونومیست این است: تا زمانی که آن «جو روانی» (Vibes) و هیجان بازار بهبود نیابد، منتظر آب شدن یخ‌ها نباشید.