چین چگونه جای اوپک را در بازار نفت گرفت؟

به گزارش بازار ۳۶۰، به نقل از اکونومیست، جنگ در منطقه و اختلال در عرضه حدود ۱۴ میلیون بشکه نفت خام در روز از خلیج‌فارس، شوک قابل‌توجهی به بازار جهانی انرژی وارد کرد؛ با این حال، برخلاف پیش‌بینی برخی تحلیلگران که احتمال افزایش قیمت نفت تا محدوده ۱۵۰ دلار در هر بشکه را مطرح کرده بودند، بازار در سطوح پایین‌تری مهار شد.

ترکیبی از اقدامات اضطراری از جمله انتقال حدود ۵ میلیون بشکه نفت از مسیر خطوط لوله جایگزین در عربستان و امارات، آزادسازی ذخایر استراتژیک نفت توسط آمریکا و ژاپن و همچنین کاهش تقاضا در برخی کشورها از طریق سهمیه‌بندی، از عوامل اصلی کنترل بازار عنوان شده است.

چین؛ بازیگر جدید معادلات بازار نفت

در این میان، نقش چین در روند قیمت‌گذاری نفت طی ماه‌های فوریه تا ژوئن ۲۰۲۶ بیش از پیش برجسته شده است. بر اساس این گزارش، پکن با کاهش حدود ۵۰ درصدی واردات نفت خام خود، معادل ۵.۵ میلیون بشکه در روز، فشار قابل‌توجهی بر تقاضای جهانی وارد کرد؛ فشاری که به گفته تحلیلگران بیش از نیمی از کاهش تقاضای جهانی در دوران همه‌گیری کرونا بوده است.

اهمیت این اقدام در آن است که کاهش تقاضای چین برخلاف دوران کرونا، ناشی از رکود شدید اقتصادی نبود و اقتصاد این کشور در این دوره همچنان از ثبات و رشد قابل‌قبولی برخوردار بود. به همین دلیل، این کاهش واردات به‌عنوان اقدامی برنامه‌ریزی‌شده از سوی سیاست‌گذاران چینی ارزیابی شده است.

تحلیلگران معتقدند کاهش تقاضای چین توانسته است بیش از ۳۰ دلار از قیمت هر بشکه نفت برنت بکاهد و نشان دهد که پکن علاوه بر جایگاه خود به‌عنوان بزرگ‌ترین واردکننده نفت جهان، از ظرفیت قابل‌توجهی برای اثرگذاری بر قیمت‌های جهانی برخوردار است.

«چین به اوپک جدید تبدیل شده است»

این تحولات به باور کارشناسان بازار انرژی، معادلات سنتی حکمرانی بر بازار نفت را در حال تغییر است. در حالی که اوپک و اوپک‌پلاس طی دهه‌های گذشته عمدتاً با مدیریت عرضه و تعیین سهمیه تولید بر قیمت نفت اثر گذاشته‌اند، چین توانسته است از طریق مدیریت تقاضا به اهرمی قدرتمند برای کنترل قیمت‌ها دست یابد.

یکی از مدیران ارشد یک شرکت تجارت بین‌المللی نفت در این‌باره گفته است: «چین به اوپک جدید تبدیل شده است»؛ چراکه ساختار متمرکز اقتصادی این کشور به دولت اجازه می‌دهد در مقایسه با ائتلاف‌های چندملیتی تولیدکنندگان، سریع‌تر درباره میزان واردات نفت تصمیم‌گیری کند.

محدودیت‌های اوپک در برابر قدرت خرید چین

تفاوت اصلی میان قدرت اثرگذاری چین و اوپک در سازوکار تصمیم‌گیری آنهاست. اوپک‌پلاس برای تغییر سطح تولید به هماهنگی میان اعضای متعدد نیاز دارد؛ کشورهایی که هر یک منافع ملی، شرایط اقتصادی و ظرفیت تولید متفاوتی دارند. همین مسئله می‌تواند روند تصمیم‌گیری را طولانی و شکننده کند.

در مقابل، ساختار متمرکز اقتصادی چین به پکن امکان می‌دهد سیاست‌های وارداتی خود را با سرعت بیشتری تغییر دهد. از این منظر، چین توانسته است از جایگاه خود به‌عنوان بزرگ‌ترین خریدار نفت جهان برای اثرگذاری مستقیم بر توازن عرضه و تقاضا استفاده کند.

بر این اساس، تحولات اخیر می‌تواند نشانه‌ای از تغییر تدریجی موازنه قدرت در بازار جهانی نفت باشد؛ بازاری که در گذشته عمدتاً تحت تأثیر تصمیم تولیدکنندگان قرار داشت، اما اکنون قدرت خریداران بزرگ نیز بیش از گذشته در تعیین قیمت‌ها نقش ایفا می‌کند.