فرسوده‌ها ۴۱ درصد بنزین کشور را مصرف می‌کنند؛ نوسازی ۵ میلیون دستگاه

به گزارش بازار ۳۶۰، بررسی برآوردهای مربوط به خودروهای سواری و موتورسیکلت‌های فرسوده نشان می‌دهد فرسودگی ناوگان حمل‌ونقل علاوه بر تبعاتی مانند افزایش آلودگی هوا و کاهش ایمنی، به یکی از عوامل قابل توجه در مصرف بالای بنزین کشور تبدیل شده است.

بر اساس این برآوردها، حدود ۱۴ میلیون خودروی سواری و موتورسیکلت فرسوده در کشور تردد دارند که مجموع مصرف سالانه آنها به حدود ۲۰.۳ میلیارد لیتر بنزین می‌رسد. این رقم معادل حدود ۴۱ درصد از مصرف سالانه ۴۹.۳ میلیارد لیتری بنزین کشور است.

از مجموع وسایل نقلیه فرسوده، حدود ۲.۶ میلیون دستگاه خودروی سواری و ۱۱ میلیون و ۳۹۵ هزار و ۳۳۸ دستگاه موتورسیکلت در این محاسبات لحاظ شده‌اند.

سهم خودروهای سواری و موتورسیکلت‌ها از مصرف بنزین

در بخش خودروهای سواری، متوسط مصرف ۱۶ لیتر در هر ۱۰۰ کیلومتر و پیمایش سالانه ۲۰ هزار کیلومتر در نظر گرفته شده است. بر این اساس، هر خودروی فرسوده سالانه حدود ۳۲۰۰ لیتر بنزین مصرف می‌کند و مصرف مجموع ۲.۶ میلیون دستگاه به حدود ۸.۳ میلیارد لیتر در سال می‌رسد.

در بخش موتورسیکلت نیز با فرض پیمایش سالانه ۱۵ هزار کیلومتر و مصرف متوسط ۷ لیتر در هر ۱۰۰ کیلومتر، مصرف سالانه هر دستگاه حدود ۱۰۵۰ لیتر برآورد می‌شود. بر همین اساس، ۱۱ میلیون و ۳۹۵ هزار و ۳۳۸ موتورسیکلت فرسوده سالانه حدود ۱۲ میلیارد لیتر بنزین مصرف می‌کنند.

ترکیب این دو رقم، مصرف سالانه حدود ۲۰.۳ میلیارد لیتر بنزین توسط خودروها و موتورسیکلت‌های فرسوده را نشان می‌دهد.

نوسازی ۵ میلیون دستگاه؛ صرفه‌جویی ۳.۳ میلیارد لیتری

برآوردها نشان می‌دهد خروج بخشی از ناوگان فرسوده و جایگزینی آن با خودروها و موتورسیکلت‌های کم‌مصرف‌تر می‌تواند تأثیر مستقیمی بر مصرف بنزین داشته باشد.

بر این اساس، جایگزینی یک میلیون خودروی سواری فرسوده می‌تواند سالانه حدود ۱.۲ میلیارد لیتر از مصرف بنزین بکاهد. همچنین خروج چهار میلیون موتورسیکلت فرسوده و جایگزینی آنها با نمونه‌های جدیدتر، کم‌مصرف‌تر یا برقی، ظرفیت صرفه‌جویی حدود ۲.۱ میلیارد لیتری در سال را ایجاد می‌کند.

در مجموع، نوسازی پنج میلیون وسیله نقلیه شامل یک میلیون خودروی سواری و چهار میلیون موتورسیکلت، در صورت تحقق کامل این برآوردها، می‌تواند سالانه حدود ۳.۳ میلیارد لیتر بنزین صرفه‌جویی ایجاد کند.

البته این رقم به معنای کاهش ۴۰ درصدی مصرف کل بنزین کشور نیست. ۳.۳ میلیارد لیتر معادل حدود ۶.۷ درصد از مصرف سالانه ۴۹.۳ میلیارد لیتری بنزین است. سهم حدود ۴۱ درصدی مربوط به مصرف فعلی خودروها و موتورسیکلت‌های فرسوده است و نوسازی پنج میلیون دستگاه تنها بخشی از این مصرف را کاهش خواهد داد.

اسقاط بدون نوسازی، اثر محدودتری بر مصرف دارد

اهمیت موضوع زمانی بیشتر می‌شود که روند افزایش مصرف سوخت کشور در کنار رشد تعداد وسایل نقلیه و میزان پیمایش قرار گیرد. در چنین شرایطی، بهبود فناوری و جایگزینی وسایل نقلیه پرمصرف می‌تواند یکی از مسیرهای کاهش مصرف سوخت بدون کاهش مستقیم میزان جابه‌جایی باشد.

از این منظر، سیاست اسقاط صرفاً به معنای خروج یک وسیله نقلیه قدیمی از چرخه تردد نیست و نحوه جایگزینی آن اهمیت ویژه‌ای دارد. اگر فرآیند اسقاط بدون فراهم شدن امکان نوسازی، تأمین مالی و دسترسی مالکان به وسیله نقلیه جایگزین انجام شود، اثر آن بر کاهش مصرف بنزین محدود خواهد بود.

در این میان، موتورسیکلت‌های فرسوده نیز سهم قابل توجهی در ظرفیت صرفه‌جویی دارند. بر اساس محاسبات انجام‌شده، جایگزینی چهار میلیون موتورسیکلت می‌تواند حدود ۲.۱ میلیارد لیتر صرفه‌جویی سالانه ایجاد کند؛ رقمی که نشان‌دهنده اهمیت این بخش در برنامه‌های نوسازی ناوگان است.

افزایش ارزش گواهی اسقاط

در سال ۱۴۰۵، فرآیند اجرایی اسقاط خودروهای فرسوده وارد مرحله عملیاتی شده و ثبت درخواست متقاضیان در سامانه مربوط آغاز شده است. این فرآیند در چارچوب تکالیف برنامه هفتم پیشرفت و مقررات ماده ۱۰ قانون ساماندهی صنعت خودرو دنبال می‌شود.

در همین زمینه، محمدصادق حاتمی، رئیس ستاد نوسازی ناوگان حمل‌ونقل، از افزایش ارزش گواهی اسقاط خودروهای سواری خبر داده است. به گفته او، ارزش هر گواهی از ۳۵ میلیون تومان در اردیبهشت‌ماه امسال به ۶۰ میلیون تومان افزایش یافته و با توجه به صدور سه گواهی برای هر خودروی فرسوده، ارزش گواهی اسقاط هر خودرو به ۱۸۰ میلیون تومان رسیده است.

حاتمی همچنین اعلام کرده است که ارزش گواهی‌ها متناسب با قیمت خودروهای فرسوده، هزینه اسقاط و ارزش ضایعات، به‌صورت شناور و توسط بخش خصوصی بازنگری خواهد شد. به گفته وی، در صورت نبود گواهی اسقاط، قانون پرداخت عوارضی معادل یک‌ونیم درصد ارزش خودرو را پیش‌بینی کرده است.

صرفه‌جویی سوخت، تنها پیامد نوسازی نیست

نوسازی ناوگان فرسوده علاوه بر کاهش مصرف بنزین، می‌تواند بر کاهش آلایندگی، افزایش ایمنی تردد و کاهش هزینه‌های نگهداری وسایل نقلیه نیز اثرگذار باشد.

با این حال، تحقق ظرفیت صرفه‌جویی پیش‌بینی‌شده به عواملی مانند سرعت اجرای طرح اسقاط، تأمین منابع مالی، ظرفیت مراکز اسقاط، دسترسی مالکان به وسایل نقلیه جایگزین و تداوم برنامه‌های نوسازی وابسته است. از این رو، تحقق صرفه‌جویی ۳.۳ میلیارد لیتری، در نهایت به میزان اجرای واقعی برنامه نوسازی پنج میلیون دستگاه بستگی خواهد داشت.