زنگزور؛ تهدید تازه برای نفوذ اقتصادی و ترانزیتی ایران در قفقاز

به گزارش بازار ۳۶۰، نفوذ اقتصادی ایران در خاورمیانه طی سال‌های اخیر، به‌ویژه پس از اعمال تحریم‌ها، با وجود فشارهای متعدد، روندی صعودی داشته و کشور توانسته نقش مهمی در اقتصاد منطقه ایفا کند. با این حال، هر چند سال یک‌بار چالش‌های جدیدی در مسیر انتقال کالا از ایران به بازارهای هدف ایجاد می‌شود که آخرین نمونه آن، طرح ایجاد «کریدور زنگزور» است.

کریدور زنگزور، مسیری ترانزیتی در منطقه قفقاز جنوبی است که نام خود را از منطقه‌ای در جنوب‌شرقی ارمنستان گرفته و با ایران و آذربایجان مرز مشترک دارد. این مسیر از گذشته راه ارتباطی مهم شمال و جنوب قفقاز بوده، اما پس از جنگ ۲۰۲۰ قره‌باغ و توافق آتش‌بس، بار دیگر مورد توجه قرار گرفت. بر اساس بندهای توافق، باید ارتباط ترانزیتی میان جمهوری آذربایجان و نخجوان برقرار شود.

باکو و آنکارا این بند را به معنای ایجاد کریدوری ویژه تفسیر می‌کنند که کنترل آن در دست ارمنستان نباشد و عملاً تحت نفوذ آذربایجان و ترکیه قرار گیرد. این پروژه قرار است مسیری مستقیم و بدون عبور از خاک ایران یا ارمنستان برای انتقال کالا و انرژی بین آذربایجان، نخجوان و ترکیه ایجاد کند.

با راه‌اندازی این کریدور، ایران بیشترین آسیب اقتصادی را متحمل خواهد شد، چرا که مسیرهای ترانزیتی سنتی کشور تهدید می‌شود و بخشی از بار ترانزیتی شمال و جنوب قفقاز به مسیر کوتاه‌تر زنگزور منتقل خواهد شد. این تغییر می‌تواند باعث کاهش درآمد ترانزیتی ایران و از دست رفتن بخشی از بازار انرژی در منطقه شود، به‌ویژه اگر این کریدور به مسیر انتقال گاز و نفت تبدیل شود.

علاوه بر تبعات اقتصادی، کاهش نقش ترانزیتی و انرژی ایران می‌تواند به تضعیف نفوذ سیاسی کشور در قفقاز جنوبی و کاهش قدرت چانه‌زنی در معادلات منطقه‌ای منجر شود. کارشناسان هشدار می‌دهند که این کریدور صرفاً یک مسیر تجاری نیست، بلکه بخشی از یک بازی ژئوپلیتیکی است که می‌تواند موازنه قدرت در منطقه را به سود آذربایجان و ترکیه تغییر دهد.